Gıda ile Temas Eden Big Bag'ler: AB Uygunluk Beyanı Nedir, Ne İçermelidir?

Avrupa Birliği’nde gıda üreten bir firma, hammaddesini taşıyan big bag’in gıda temasına uygun olduğunu belgeleyebilmek zorundadır. Bu belgenin adı Uygunluk Beyanı’dır (Declaration of Compliance, kısaca DoC).

Denetimlerde ilk istenen belgelerden biridir ve eksikliği, yalnızca ambalaj tedarikçisinin değil gıda üreticisinin de uygunsuzluğu sayılır.

Bu yazıda beyanın dayandığı mevzuatı, içermesi gereken bilgileri ve tedarikçinizden beyanı alırken nelere bakmanız gerektiğini anlatıyoruz.

1. Hangi mevzuat geçerli?

Üç düzenleme birlikte uygulanır:

• Çerçeve Tüzük (EC) 1935/2004: Gıda ile temas eden tüm malzemeler için temel kural. Malzeme, gıdaya insan sağlığını tehlikeye atacak, gıdanın bileşimini kabul edilemez biçimde değiştirecek ya da tadını ve kokusunu bozacak miktarda madde geçirmemelidir. Ayrıca izlenebilirliği zorunlu kılar.
• Plastik Tüzüğü (EU) 10/2011: Plastik malzemeler için ayrıntılı kurallar. Big bag kumaşı (polipropilen) ve liner’lar (polietilen ve diğer polimerler) bu tüzüğe tabidir. Yazılı uygunluk beyanını zorunlu kılan da bu tüzüktür.
• İyi Üretim Uygulamaları Tüzüğü (EC) 2023/2006: Gıda ile temas eden malzemelerin kalite güvence ve kontrol sistemi altında üretilmesini şart koşar.

2. Temel sınırlar: migrasyon

“Migrasyon”, ambalajdaki maddelerin gıdaya geçmesidir. Plastik Tüzüğü iki tür sınır koyar:

• Toplam migrasyon limiti: Ambalajdan gıdaya geçen tüm maddelerin toplamı, temas yüzeyinin desimetrekaresi başına 10 mg’ı (10 mg/dm²) aşamaz.
• Spesifik migrasyon limitleri: Bazı maddeler için ayrı ayrı belirlenmiş daha düşük sınırlar.

Ayrıca plastik üretiminde yalnızca tüzüğün izin verilen maddeler listesinde yer alan monomer ve katkılar kullanılabilir.

3. Migrasyon testi nasıl yapılır?

Testte gerçek gıda yerine, gıdanın davranışını taklit eden “gıda benzerleri” kullanılır. Hangi benzerin kullanılacağı, ambalajlanacak gıdanın türüne göre belirlenir: sulu, asidik, alkollü, yağlı ya da kuru gıdalar için farklı benzerler vardır.

Big bag ile taşınan ürünlerin çoğu (un, şeker, nişasta, süt tozu) kuru gıdadır. Tüzük kuru gıdalar için E gıda benzerini tanımlar; bu, Tenax ticari adıyla bilinen gözenekli bir polimerdir.

Test koşulları (süre ve sıcaklık) ürünün gerçek kullanımını yansıtmalıdır. Big bag’lerde bu genellikle oda sıcaklığında uzun süreli depolamadır; tüzükte bu kullanım için tanımlanan standart toplam migrasyon test koşulu 40 °C’de 10 gündür.

4. Uygunluk beyanında neler yazmalı?

(EU) 10/2011’in IV numaralı eki beyanın içeriğini belirler. Tedarikçinizden aldığınız beyanda şunlar bulunmalıdır:

1. Beyanı düzenleyen firmanın adı ve adresi
2. Üreticinin (ya da ithalatçının) adı ve adresi
3. Ürünün tanımı (big bag tipi, liner, malzeme)
4. Beyanın tarihi
5. Ürünün (EU) 10/2011 ve (EC) 1935/2004’e uygun olduğunun teyidi
6. Kısıtlamaya tabi maddeler hakkında yeterli bilgi (spesifik migrasyon limiti olan maddeler)
7. Gıdada da katkı olarak kullanılan (“çift kullanımlı”) maddeler hakkında bilgi
8. Kullanım koşulları: Hangi gıda türleriyle, hangi süre ve sıcaklıkta temas edebileceği; testte esas alınan yüzey/hacim oranı
9. Çok katmanlı malzemelerde işlevsel bariyer kullanılmışsa bununla ilgili teyit

Beyanın arkasında, istendiğinde yetkili makamlara sunulabilecek destekleyici belgeler (test raporları, hammadde beyanları) bulunmalıdır.

5. Beyanı alırken dikkat edilecekler

• Tarih: Beyan güncel mi? Hammadde, üretim süreci ya da mevzuat değiştiğinde beyan yenilenmelidir.
• Kapsam: Beyan sizin satın aldığınız ürünü (o liner’ı, o kumaşı) mı kapsıyor, yoksa genel bir belge mi?
• Kullanım koşulları: Beyanda yazan gıda türü sizin ürününüze uyuyor mu? Kuru gıda için verilmiş bir beyan yağlı bir ürün için geçerli olmayabilir.
• Temas eden katman: Liner’lı big bag’de gıdaya temas eden yüzey liner’dır; beyan liner’ı açıkça kapsamalıdır.
• Test raporu: Akredite bir laboratuvardan mı, tarihi ne?

6. Yeni bir ek: PPWR ve PFAS

12 Ağustos 2026’dan beri uygulanan AB Ambalaj Yönetmeliği (PPWR), gıda ile temas eden ambalajlarda PFAS (“kalıcı kimyasallar”) için ayrıca sınır getirdi. Gıda teması uygunluk beyanına ek olarak PPWR uygunluk beyanı da istenebilir.

Ayrıntı için: PPWR ve Big Bag’ler

7. Karaca Ambalaj’da

Karaca Ambalaj, BRC IoP AA sertifikalı tesisinde ürettiği gıda sınıfı big bag’ler için (EC) 1935/2004 ve (EU) 10/2011 uygunluk beyanını müşterilerine sunar.

Ürününüz için gereken belgeler hakkında bizimle iletişime geçin.

İlgili yazılar: Gıda Üreticileri İçin Big Bag Seçimi · BRC IoP Sertifikası: Gıda Ambalajında Neden Önemli?

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Bağlayıcı olan, ilgili tüzüklerin EUR-Lex’te yayımlanan güncel metinleridir.